حقوق متهم در مرحله ی تحقیقات مقدماتی

حقوق متهم در مرحله ی تحقیقات مقدماتی

 

به چه شخصی متهم اطلاق می شود و یک دادرسی منصفانه چه ویژگی هایی دارد؟

متهم کسی است که فاعل جرم تلقی شده ولی هنوز حکمی علیه ایشان صادر نشده باشد.

به عبارت دیگر برای متهم همچنان حکم محکومیت قطعی صادر نشده و وی تحت حمایت اصل

برائت قرار دارد. قانون جدید آیین دادرسی کیفری با الهام از میثاق بین المللی حقوق مدنی و

سیاسی که جمهوری اسلامی ایران نیز عضو آن است، اصل منصفانه بودندادرسی را پذیرفته و

در مواد 2 الی 6 همان قانون به شاخص های دادرسی منصفانه اشاره نموده است.

مطابق قانون جدید آیین دادرسی کیفری، دادرسی کیفری باید مستند به قانون باشد، حقوق

طرفین دعوا را تضمین کند و نسبت به اشخاصی که در شرایط مساوی به سبب ارتکاب جرائم

مشابه تحت تعقیب قرار می گیرند، به صورت یکسان اعمالشود.

 

به علاوه در یک دادرسی منصفانه مرجع قضایی باید با بی طرفی و استقلال کامل به اتهام

انتسابی به اشخاص رسیدگی نماید و از اطاله ی دادرسی خودداری کند چرا که رسیدگی باید

در کوتاه ترین مهلت ممکن انجام شود. بی طرفی، استقلال، رسیدگی در کوتاه ترین مهلت

ممکن از مولفه های دادرسی منصفانه به شمار می آیند.

 

در نظام دادرسی کیفری ایران، در مرحله ی تحقیقات مقدماتی چه حقوقی برای متهم وجود دارد؟

  • همان طور که پیشتر اشاره شد متهم تحت حمایت اصل برائت قرار دارد. اصل برائت مقتضی آن است که شخصی

 که به عنوان متهم تحت تعقیب قرار گرفته است، تا زمان صدور حکم محکومیت قطعی بی گناه فرض شود، اصل 37

 قانون اساسی به صراحت از برائت متهم سخن گفته و در پرتوی همین اصل و ماده ی 4 قانون آیین دادرسی کیفری،

 متهم واجد حقوقی در نظر گرفته شده است تا کرامت، آزادی و شخصیت وی از آسیب و تعرض مصون بماند. برخی

  از این حقوق از قرار ذیل اند: 

 

  • حق آگاهی متهم از حقوق خود 

 

  • آگاهی از موضوع و ادله ی اتهام انتسابی

 

  • حق دسترسی به وکیل با شروع تحت نظر قرار گرفتن متهم و در مرحله ی تحقیقات مقدماتی. البته در جرائمی که مجازات

 آنها سلب حیات یا حبس ابد است، متهم در تحقیقات مقدماتی الزاما باید وکیل معرفی نماید و در غیر این صورت بازپرس

برای وی وکیل تسخیری تعیین می کند.

 

  • برای والدین، همسر، فرزندان، خواهر و برادر متهم حق اطلاع از تحت نظر قرار گرفتن وی در نظر گرفته شده است و حتی به

 موجب ماده ی 50 قانون آیین دادرسی، متهم می تواند به وسیله ی تلفن یا هر وسیله ی ممکن خانواده و آشنایان را از تحت

نظر بودن خود آگاه نماید مگر اینکه استفاده از این حق موجب لطمه به روند تحقیقات شود.

 

  • متهم یا بستگان وی می توانند تقاضای معاینه او را توسط پزشک در مرحله تحت نظر داشته باشند.

 

  • حق مطالعه یا دسترسی متهم به اوراق، اسناد یا مدارک پرونده که با توجه به ماده ی 191 قانون آیین دادرسی کیفری در جرائم

منافی عفت، جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی و در سایر پرونده ها چنانچه مطالعه یا دسترسی به پرونده منافی با ضرورت

کشف حقیقت باشد، بازپرس می تواند متهم و وکیل او را از مطالعه و دسترسی به پرونده ممنوع سازد.

 

  • متهم در پاسخ به سوالات می تواند سکوت اختیار کند، چرا که اصل برائت اقتضا می کند بار اثبات اتهام بر دوش مقام قضایی باشد

و متهم ملزم به اثبات بی گناهی خود نباشد.

 

ضابطان  و مقامات قضایی در برخورد با متهم موظف به رعایت چه مسائلی هستند؟

اولین مورد با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری این است که بازپرس نباید بدون دلیل کافی برای توجه اتهام به متهم،

کسی را به عنوان متهم جلب یا احضار نماید.

به علاوه از جمله تاکید های قانونگذار بر تفهیم حقوق متهم به وی چه توسط ضابطان دادگستری و چه توسط بازپرس است

و تخطیاز این تکلیف برای آنان موجب محکومیت انتظامی است.

همچنین اصل 39 قانون اساسی هر گونه هتک حرمت و حیثیت شخص دستگیر یا بازداشت شده را ممنوع اعلام نموده است.

اصل 38 قانون اساسی هر گونه شکنجه برای گرفتن اقرار یا کسب اطلاع را ممنوع نموده و چنین اقراری را فاقد ارزش و اعتبار

می داند.، مفاد این اصل با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری هم توسط ضابطان و هم توسط بازپرس لازم الرعایه است.

به علاوه این اشخاص از طرح پرسش های تلقینی، اغفال کننده و خارج از موضوع اتهام نیز منع شده اند.

 

لازم به ذکر است با توجه به ” قانون احترام به آزادی های مشروع و حفظ حقوق شهروندی”

مقامات قضایی و ضابطان دادگستری از اعمال هرگونه سلایق شخصی، سوء استفاده از قدرت،

اعمال هر گونه خشونت، ایذای افراد نظیر بستن چشم و سایر و اعضا و تحقیردر جریان بازجویی

و تحقیق، کنجکاوی در اسرار شخصی و خانوادگی افراد و … منع شده اند.

 

مقامات قضایی مکلف به جلب متهم در روز هستند و فقط در مواردی که ضرورت اقتضاء نماید

اجازه ی جلب متهم در شب را دارند.یکی از مسائلی که متاسفانه به اشتباه در سریال ها و

فیلم ها نشان داده می شود، اخذ تامین از متهم در کلانتری است.

در حالی که طبق ماده ی 41 قانون آیین دادرسی کیفری ضابطان دادگستری اختیار اخذ تامین

از متهم را ندارند و هر گاه اخذ تامین ازمتهم ضرورت داشته باشد، تنها توسط مقام قضایی و

طبق مقررات در این خصوص اقدام می شود.

 

هنگامی که شخص بازداشت می شود، قانون چه حقوقی برای وی متصور است؟

قانونگذار در ماده ی 217 قانون آیین دادرسی کیفری به منظور دسترسی و متهم و حضور به موقع وی

قرار های تامین قضایی را بیاننموده است که شدید ترین این قرار ها، قرار بازداشت موقت متهم است.

شدت این قرار موجب شده قانون تنها در شرایط و جرائمخاصی اجازه ی صدور آن را به مقام قضایی بدهد.

نظیر جرم ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت بانوان و اطفال یا جرایمی که مجاز آنها سلب حیات، حبس ابد،

تعزیرات درجه 4 و بالاتر است و … البته به شرط مقرون بودن به شرایط بیان شده در ماده ی 238

قانون آیین دادرسی کیفری.متهم می تواند به قرار بازداشت موقت و همچنین تداوم آن اعتراض نماید.

مدت بازداشت موقت یک ماه است و پس از گذشت این مدت بازپرس مکلف به فک یا تخفیف قرار است مگر

آن که علل موجهی برای بقای قرار وجود داشته باشد. همچنین در مدت بازداشت موقت،

هر گاه متهم موجبات بازداشت را مرتفع بداند می تواند از بازپرس تقاضای فک یا تبدیل قرار را نماید و در صورت

رد تقاضای متهم، متهم می تواند ظرف ده روز به این تصمیم اعتراض نماید. تقاضای فک یا تبدیل قرار در هر ماه

یکبار می تواند توسط متهم مطرح شود.

 

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x