آیا شیوع ویروس کرونا فورس ماژور محسوب می شود؟ یکی از اصول حاکم بر هر عقد و قراردادی، اصل پایبندی بر قرارداد است. مطابق این اصل، طرفین یک قرارداد باید به مفاد قرارداد عمل نموده و از قرارداد تبعیت نمایند. اما گاهی به سبب وقوع برخی حوادث، یکی از طرفین یا هر دو آنها امکان عمل به تعهدات قراردادی خود را نمی یابد. مثلا در هنگام وقوع سیل یا زلزله برای متعهد یک قرارداد امکان انجام تعهد وجود ندارد. به حوادثی از این دست فورس ماژور گفته می شود.

در شرایط کنونی که ویروس کرونا در کشور شیوع یافته، یکی از مسائل حقوقی که مطرح می شود همین است. آیا شیوع ویروس کرونا می تواند فورس ماژور محسوب می شود؟

برای پاسخ به این سوال باید فورس ماژور و ویژگی های آن را بررسی نماییم. با گروه وکلای آسا همراه باشید.

 

اصطلاحات مرتبط با فورس ماژور:

متعهد: کسی که به انجام عملی در مقابل دیگری ملزم می شود.

متعهد له: کسی که تعهد باید به نفع او انجام شود.

تعهد به وسیله: به تعهداتی اطلاق می شود که در مورد آنها متعهد باید کلیه وسایل و امکانات لازم برای حصول نتیجه را فراهم کند، اما نسبت به حصول نتیجه تعهدی ندارد. مانند تعهد وکیل، تعهد پزشک و … در تعهد به وسیله اگر متهد از انجام تعهدات خود خودداری کند، متعهدله در صورتی می تواند خسارت بگیرد که تقصیر متعهد در انجام تعهد را ثابت نماید.

تعهد به نتیجه: به تعهداتی اطلاق می شود که در مورد آنها متعهد حتما و الزاما باید نتیجه را در اختیار متعهدله قرار دهد. مثلا تعهد خلبان هواپیما به مقصد رساندن مسافران است. در تعهد به تنیجه اگر متعهد از انجام تعهد خودداری کند، مسئول جبران خسارت است. مگر اینکه ثابت نماید به علت وجود فورس ماژور نتوانسته تعهد خود را انجام دهد.

فورس ماژور یعنی چه؟

 فورس ماژور (Force Majeure)  که قوه قاهره یا قوه ی قهریه نیز نامیده می شود، حادثه ای است که افراد در وقوع آن مداخله ای ندارند. معمولا یک حادثه زمانی فورس ماژور محسوب می شود که هیچ انسان متعارفی توان مقابله با آن را نداشته باشد و نوع افراد جامعه آن را مانع از ایفای تعهدات بدانند. فورس ماژور معمولا ناگهانی اتفاق می افتد و برای طرفین قابل اجتناب نیست.

فورس ماژور چه شرایطی دارد؟

یک حادثه با داشتن شرایط زیر فورس ماژور محسوب می شود:

  • غیر قابل پیش بینی بودن: فورس ماژور به صورت ناگهانی اتفاق می افتد و برای متعهد قابلیت پیش بینی آن وجود ندارد. در واقع کسی از وقوع آن اطلاع ندارد.
  • خارج از اراده ی متعهد بودن: متعهد تاثیری در وقوع فورس ماژور ندارد. منشاء فورس ماژور متعهد نیست و این حادثه بدون دخالت متعهد واقع می شود. مثلا متعهد یک قرارداد نقشی در وقوع زلزله ندارد. یا شیوع یک بیماری مانند کرونا خارج از اراده ی متعهد است.
  • غیر قابل دفع بودن: متعهد نمی تواند با فورس ماژور مقابله و آن را دفع کند. در دنیای واقعی هیچ انسانی نمی تواند جلوی طوفان، سیل و زلزله را بگیرد.

آیا می توان شیوع ویروس کرونا را نیز فورس ماژور محسوب کرد؟

حادثه ای که اکنون جامعه ی ما با آن دست به گریبان است، شیوع ویروس کرونا است. پس برای پاسخ به این سوال باید سه شرط فوق را در خصوص شیوع این ویروس بررسی نماییم:

1- آیا شیوع ویروس کرونا غیرقابل پیش بینی بود؟

در پاسخ باید به زمان انعقاد قرارداد توجه نماییم. در مورد قراردادهایی که پیش از شیوع این ویروس منعقد شده اند می توان گفت حادثه در زمان انعقاد آنها غیرقابل پیش بینی بوده، پس قوه ی قاهره است. مثلا کسی که در تابستان با تالار برای برگزاری عروسی قرارداد بسته است، اطلاعی از شیوع ویروس در این تاریخ نداشته است. در خصوص قراردادهایی که پس شیوع ویروس در چین و پیش از رسیدن آن به ایران منعقد شده اند، می تواند اختلاف نظر ایجاد شود. ممکن است برخی قضات رسیدن ویروس به ایران و شیوع آن در کشور را قابل پیش بینی بدانند و برخی دیگر آن را حادثه ای غیرقابل پیش بینی در نظر بگیرند. اما در خصوص قراردادهایی که پس از شیوع ویروس در ایران منعقد شدند، قطعا فورس ماژور محقق نمی شود.

2- آیا شیوع ویروس کرونا خارج از اراده ی طرفین است؟

قطعا هیچ یک از طرفین قرارداد در شیوع ویروس کرونا نقشی ندارد. پس با توجه به عدم تاثیر طرفین قرارداد در شیوع کرونا، می توان این حادثه را خارج از اراده ی طرفین دانست.

3- آیا شیوع ویروس کرونا غیرقابل دفع است؟

به سختی می توان گفت که طرفین قرارداد می توانند از شیوع ویروس جلوگیری کرده و با آن مقابله کنند. در حال حاضر حتی پزشکان نیز از این ویروس در امان نبوده اند. هر چند در اکثر موارد می توانند آن را درمان کنند. در شرایط کنونی که حتی دولت ها نمی توانند از شیوع این ویروس جلوگیری کنند، چگونه می توان طرفین قرارداد را قادر به این امر دانست. پس می توان شیوع کرونا را غیر قابل دفع دانست.

نتیجه گیری: اگر قراردادی قبل از به وجود آمدن و شیوع این ویروس، منعقد شده باشد، هر سه شرط در مورد آن محقق است . شیوع کرونا ویروس را در مورد آن می توان فورس ماژور دانست.

فورس ماژور در قانون مدنی :

در قانون مدنی ایران نیز فورس ماژور وارد شده اما از آن با نام فورس ماژور، قوه ی قاهره یا قوه ی قهریه یاد نشده است. بلکه قانونگذار از عبارت های علت خارجی و حادثه ی غیر قابل دفع نام برده است. مطابق با قانون مدنی، هر گاه متعهد تعهد خود را ایفاء نکند،محکوم به پرداخت خسارت می شود. این خسارت، خسارت عدم انجام تعهد نام دارد. اما اگر متعهد به واسطه وجود فورس ماژور نتواند تعهد خود را انجام دهد، باز هم باید محکوم به پرداخت خسارت شود؟

قانون مدنی بیان می دارد که در این شرایط اگر متعهد ثابت کند که به واسطه ی وجود فورس ماژور تعهد خود را انجام نداده است، نمی توان او را محکوم به پرداخت خسارت نمود. پس در شرایط کنونی اگر متعهد، تعهد قراردادی خود را به خاطر شیوع ویروس کرونا انجام ندهد، و قرارداد پیش از شیوع ویروس منعقد شده باشد، نمی توان او را به پرداخت خسارت عدم انجام تعهد محکوم کرد. پس بار اثبات وجود فورس ماژور با متعهد است.

فورس ماژور

فورس ماژور در قانون تجارت:

در ماده 386 قانون تجارت نیز با عنوان ” حوادثی که هیچ‌متصدی مواظبی  نمی‌توانست از آن جلوگیری نماید” نام برده است .

فورس ماژور

فورس ماژور در قرارداد مشارکت ساختمان:

امروزه، قرارداد مشارکت در ساخت بسیار رایج است. با توجه به اینکه تعهد سازنده از نوع تعهد به نتیجه است، می توان وجود فورس ماژور و اثرگذاری آن را متصور شد.

قرارداد مشارکت در ساخت قراردادی است که یک نفر به عنوان مالک با سخص دیگری به عنوان سازنده آن را منعقد نموده تا سازنده در یک زمان بندی مشخص و مطابق شرایط قراردادی و سهم الشرکه مشخص، ساختمانی را احداث نموده و سپس پایان کار، صورت مجلس تفکیکی و سند مجزا برای هر آپارتمان بگیرد.

در این قرارداد مالک متعهد می شود که ملک را در زمان معینی تخلیه و تحویل سازنده نماید. در مقابل سازنده متعهد است در زمانبندی مشخصی ساختمان را احداث و اقدامات بعدی را انجام دهد.

معمولا در قرارداد مشارکت، ماده ای تحت عنوان فورس ماژور پیش بینی می شود. معمولا در قرادادها از سیل، طوفان، زلزله و آتش سوزی به عنوان فورس ماژور یاد می شود و معمولا سایر اتفاقات را به عنوان فورس ماژور قید نمی کنند. پس بهتر است تمام مواردی را که به عنوان حادثه ی خارجی ممکن است مانع از انجام تعهدات قراردادی شما شود ذکر کنید. به این ترتیب در موقع اختلاف حکم قضیه به راحتی مشخص می شود. پس بهتر است شیوع بیماری را به طور صریح قید نمایید. ولی در صورتی که شیوع بیماری در قرارداد شما ذکر نشده باشد، تصمیم گیری این امر ک آیا شیوع مریضی می تواند از مصادیق فورس ماژور باشد یا خیر با قاضی است.

وظیفه ی متعهد در برخورد با فورس ماژور چیست؟

 معمولا در قراردادها بندی به عنوان فورس ماژور پیش بینی می شود. در خصوص این قراردادها متعهدی که به واسطه ی فورس ماژور امکان انجام تعهد قراردادی خود را ندارد، باید برای متعهد له اظهارنامه فرستاده و این موضوع را به او اطلاع دهد. او باید در اظهارنامه بیان نماید که به علت بروز فلان حادثه، مثلا شیوع ویروس کرونا، عمل به تعهدات برای او ممکن نمی باشد. البته اگر در قرارداد بندی برای فورس ماژور پیش بینی نشده باشد هم با استناد به ماده ی 229 قانون مدنی می توانید از پرداخت خسارت عدم انجام تعهد معاف شوید.

فورس ماژور و جلسه دادرسی:

یکی از دغدغه های این روزها برای وکلا حضور در جلسات دادرسی با وجود شیوع ویروس کرونا است. به موجب ماده ی 41 قانون آیین دادرسی مدنی، وکلا مکلفند در هنگام محاکمه حضور داشته باشند. در همین ماده تنها 4 مورد به عنوان عذر موجه برای وکیل قید شده که عدم حضور او را در دادگاه توجیه می کند. یکی از این موارد حوادث قهری است. بنابراین فورس ماژور یکی از مواردی است که برای عدم حضور وکیل در جلسه ی دادرسی عذر موجه محسوب می شود. شیوع ویروس کرونا نیز می تواند به عنوان فورس ماژور قلمداد شده و عدم حضور وکیل را توجیه کند. البته این مورد نیز بستگی به نظر قاضی دادگاه دارد.

عدم قید فورس ماژور در قرارداد چه تاثیری دارد؟

با توجه به این امر که در قانون ما فورس ماژور با عبارت های همچون “قوه قاهره” ، “حادثه خارجی” قید شده است، عدم پیش بینی این امر در قرارداد طرفین را معاف از استفاده از این حق قانونی نمی کند.

صرفا زمانی افراد نمی توانند از مزایای فورس ماژور استفاده کنند که خلاف این موضوع را در قرارداد خود قید کرده باشند. که در اصطلاح حقوقی به آن “شرط تضمین ” گفته می شود. به ابن مفهموم که در قرارداد قید شود قوه قاهره، زلزله، بیماری و …. تاثیری بر قرارداد ندارد. در این حالت مسولیت متعهد همچنان باقی است.

 

جهت تنظیم قراردادهای خود با ما در ارتباط باشید 22350512

 

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x