پدر و مادر در قبال فرزندان خود، حقوق، تکالیف و مسئولیت هایی دارند. از جمله تکالیف والدین، حضانت فرزندان است. در این مطلب به بررسی کامل حضانت فرزندان در شرایط و وضعیت های گوناگون می پردازیم. با گروه وکلای آسا همراه باشید.

 

حضانت یعنی چه؟

ابتدا باید تعریف حضانت را بدانیم. حضانت در لغت به معنای نگهداری است. با اینکه قانون مدنی تعریفی از حضانت ارائه نداده است، اما حقوقدانان حضانت را اینگونه تعریف می کنند:

«حضانت به معنای نگاهداشتن طفل،مواظبت و مراقبت از او و تنظیم روابط او با خارج است.»  

حضانت بیشتر ناظر بر تربیت و نگهداری فرزندان و آموزش و پرورش آنان است. کسی که حضانت طفل را بر عهده دارد با امور مالی او کاری ندارد. زیرا حضانت به ولایت، وصایت و قیمومت متفاوت است.

 

حضانت فرزندان بدون طلاق:

حضانت فرزند پیش از طلاق بر عهده ی چه کسی است؟ حضانت در درجه ی اول، حق و تکلیف قانونی پدر و مادر است. بنابراین تا زمانی که پدر و مادر با هم زندگی می کنند، حضانت بچه بر عهده ی هر دو آنها است. زیرا در قانون مدنی این تکلیف برای زن و شوهر در نظر گرفته شده است که در تربیت فرزندان یکدیگر را یاری نمایند.

اما آیا در زمان زندگی مشترک، می توان گفت که یکی از پدر و مادر برای نگهداری فرزند بر دیگری اولویت دارد؟

عده ای عقیده دارند که در زمان زندگی مشترک هم، تا سن هفت سالگی مادر برای نگهداری فرزند اولویت دارد و پس از آن حضانت بر عهده ی پدر قرار می گیرد.

البته اولویت داشتن هر کدام از پدر یا مادر، از دیگری رفع تکلیف نمی کند. 

 

حضانت فرزندان در دوران طلاق با چه کسی است؟

زمانی که زن و شوهر تصمیم به طلاق می گیرند، اما هنوز طلاقی انجام نشده، نگهداری از طفل، بر عهده ی چه کسی است؟ در این مورد باید به ماده ی 1169 قانون مدنی مراجعه کنیم.

مطابق این ماده، برای حضانت طفلی که پدر و مادر او جدا از هم زندگی می کنند، مادر تا سن هفت سالگی اولویت دارد و پس از آن حضانت با پدر است.

بنابراین تا زمانی که طلاق انجام نشده و تصمیمی در خصوص حضانت بچه، اتخاذ نشده، می توان به همین ملاک پایبند بود. 

حضانت فرزند در طلاق توافقی چگونه است؟

طلاق توافقی، در شرایطی اتفاق می افتد که هیچ یک از زن و مرد تمایلی به ادامه ی زندگی مشترک ندارند. جهت کسب اطلاع در خصوص طلاق توافقی به مطلبی در همین خصوص در سایت می توانید مراجعه فرمایید.

در طلاق توافقی، دادگاه تصمیم در خصوص حضانت را به خود زوجین واگذار می کند. به این ترتیب طرفیت باید در خصوص اینکه نگهداری از فرزند بر عهده ی کدام یک از آنها باشد، تصمیم گیری کنند. همچنین باید در خصوص چگونگی و نحوه ی ملاقات با فرزند هم تعیین تکلیف شود.

زوجین در خصوص چند مورد لازم است توافق کنند:

  • حضانت طفل با چه کسی باشد؟
  • نفقه طفل به چه میزان باشد؟
  • ملاقات طفل در چه روز و چه ساعتی باشد؟

بنابراین اگر طرفین توافق کنند می توانند حضانت فرزند را قبل از هفت سالگی به پدر بسپارند. یا توافق کنند که پس از هفت سالگی فرزند باز هم حضانت بر عهده ی مادر باشد.

 طبق ماده 41 قانون حمایت از خانواده،  اگر توافق طرفین در مورد حضانت به صلاح کودک نباشد، دادگاه می تواند حضانت را به دیگری بسپارد یا برای این امر ناظر تعیین کند.

 

حضانت فرزند دختر بعد از طلاق با چه کسی است؟

همان طور که پیش ار این اشاره کردیم، حضانت کودکانی که پدر و مادر آنها از هم جدا شده اند تا سن هفت سالگی، با مادر است. در این مورد هیچ فرقی بین دختر و پسر وجود ندارد.

پس اگر دختر در زمان طلاق کمتر از 7 سال داشته باشد، حضانت او تا 7سالگی با مادر است.

اگر در زمان طلاق سن دختر بیش از 7 سال باشد حضانت با پدر است. ولی مستندا به ماده 1169 قانون مدنی در صورتی که بین زوجین در خصوص حضانت اختلاف نظر وجود داشته باشد بنا به نظر دادگاه و با توجه به مصلحت طفل حضانت تعیین می شود.

نکته ی بسیار مهم این است که دختر در سن 9 سالگی به سن بلوغ می رسد.  در این زمان او از مدار حضانت خارج شده و می تواند تصمیم بگیرد که با چه کسی زندگی کند.

در طلاق توافقی هم همان گونه که توضیح دادیم، طرفین با توافق یکدیگر در مورد حضانت تصمیم می گیرند.

حضانت فرزند

حضانت فرزند پسر بعد از طلاق با کیست؟

در مورد فرزند پسر هم قاعده این است که:

  • حضانت فرزند پسر تا 7 سالگی با مادر است.
  • حضانت فرزند پسر بعد از 7 سالگی با پدر است. مستندا به ماده 1169 قانون مدنی ولی در صورتی که بین زوجین در خصوص حضانت اختلاف نظر وجود داشته باشد بنا به نظر دادگاه و با توجه به مصلحت طفل حضانت تعیین می شود.

نکته ی مهم این است که پسر در سن 15 سالگی به بلوغ می رسد. بنابراین در 15 سالگی از مدار حضانت خارج شده و می تواند در خصوص این که به کدام یک از والدین خود زندگی کند تصمیم بگیرد.

در طلاق توافقی هم همان گونه که توضیح دادیم، طرفین با توافق یکدیگر در مورد حضانت تصمیم می گیرند.

 

مصلحت طفل در تعیین وضعیت حضانت چه تاثیری دارد؟

برای سپردن حضانت فرزند به یکی از پدر و مادر، نکته ی بسیار مهم مصلحت بچه است. طبق ماده 45 قانون حمایت از خانواده، رعایت غبطه و صلاح طفل در کلیه تصمیمات دادگاه الزامی است. این امر به این مفهوم است که در نظر گرفتن مصلحت طفل از هر چیزی برای دادگاه مهم تر است.

ممکن است فرزند کمتر از 7 سال سن داشته باشد، اما زندگی کردن او با مادرش به صلاح او نباشد. مثلا مادر اعتیاد داشته باشد یا مسکن مناسبی برای نگهداری بچه نداشته باشد.

بنابراین مصلحت کودک عامل بسیار مهمی در سپردن حضانت است، بدون اینکه حق اولویت پدر و مادر بر یکدیگر فراموش شود.

یا شرایطی را در نظر بگیرید که طفل به هفت سالگی رسیده است. در این شرایط قاعدتا حضانت به پدر سپرده شود. اما اگر پدر شغلی داشته باشد که ساعات بسیاری در خانه نباشد، یا شغل او ماموریتی باشد، نمی تواند به خوبی از بچه مراقبت کند. بنابراین در این مورد هم دادگاه با توجه به مصلحت کودک ممکن است همچنان مادر را برای نگهداری بچه صالح بداند. 

 

زمان و روز ملاقات فرزند مشترک :

نگهداری فرزند به هر یک از پدر و مادر که سپرده شود، طرف دیگر حق دارد فرزند خود را ببیند و با او ملاقات داشته باشد. اگر طلاق پدر و مادر به صورت توافقی باشد، باید در مورد نحوه ی ملاقات با طفل هم تصمیم گیری کنند.

زوجین به صورت های مختلف می توانند برای ملاقات توافق کنند. به طور مثال:

  • 24 ساعت در هفته از ظهر 5شنبه الی ظهر جمعه
  • 48 ساعت در هفته از بعد از ظهر 4شنبه ساعت 7 الی جمعه ساعت 7 عصر.
  • و……

در سایر موارد هم قاعدتا پدر و مادر باید در مورد نحوه، زمان و مکان ملاقات با بچه،  توافق کنند.

اما اگر توافق آنها به صلاح بچه نباشد، دادگاه در خصوص واگذاری حضانت به دیگری یا تعیین ناظر با پیش بینی حدود اختیارات او تصمیم گیری می کند. اگر پدر و مادر در مورد نحوه ی ملاقات با فرزند و زمان و مکان آن به توافق نرسند، دادگاه در این خصوص تصمیم می گیرد.

 

نفقه ی فرزند و تامین مخارج او بر عهده ی چه کسی است؟

به طور کلی تامین مالی خانواده بر عهده ی مرد است  و مرد باید نفقه ی خانواده ی خود را بپردازد. بعد از طلاق، همچنان پرداخت نفقه ی فرزندان مشترک بر عهده ی پدر است.

حتی در صورتی که حضانت فرزند با مادر باشد، باز هم پدر وظیفه دارد نفقه ی کودک را بپردازد.

اگر زوجین در خصوص میزان نفقه به توافق برسند، ان میزان ملاک خواهد بود. ولی در صورت عدم توافق، نفقه ی طفل با توجه به سن، وضعیت و نیازهای روزمره ی او  توسط کارشناس دادگستری تعیین می شود.

اگر در شروط ضمن عقد ازدواج آمده باشد که مادر در صورت عهده دار بودن حضانت طفل، پرداخت مخارج او را هم بر عهده دارد، به نظر می رسد وظیفه پدر بر پرداخت نفقه هم چنان باقی است. حال اگر پدر فوت کرده باشد، پدربزرگ وظیفه دارد نفقه ی نوه ی خود را بپردازد. حتی اگر نوه ی او با مادرش زندگی کند.

 

آیا کسی که حضانت طفل را بر عهده دارد می تواند او را از کشور خارج کند؟

مطابق ماده ی 42 قانون حمایت خانواده، کودک را نمی توان بدون رضایت مادر، ولی، قیم یا کسی که حضانت او را بر عهده دارد از محل اقامت مقرر بین طرفین یا محل اقامت قبل از وقوع طلاق به جایی دیگر فرستاد.

بنابراین هیچ یک از طرفین حق ندارند بچه را بدون رضایت دیگری از شهر محل اقامت یا کشور خارج کنند. در صورت عدم رضایت طرف دیگر، خروج بچه از کشور تنها با اجازه ی دادگاه میسر است.

در واقع دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت کودک و حق ملاقات افراد ذی نفع ممکن است اجازه ی خارج نمودن فرزند از کشور را بدهد. در صورتی که دادگاه چنین اجازه ای بدهد، ذی نفع می تواند تقاضا کند که برای تضمین بازگرداندن طفل تامین مناسبی گرفته شود.

موارد سلب حضانت کدام است؟

گاهی زندگی با یکی از پدر یا مادر باعث در خطر افتادن سلامت جسم یا روح کودک می شود.

در واقع در شرایط زیر دادگاه می تواند به تقاضای نزدیکان یا قیم کودک یا رئیس حوزه ی قضایی، در مورد حضانت فرزندان مجددا تصمیم بگیرد:

اگر کسی که حضانت را بر عهده دارد؛

  • اعتیاد زیان آور به الکل، مواد مخدر و قمار داشته باشد.
  • به فساد اخلاقی یا فحشاء شهرت داشته باشد.
  • به بیماری روانی مبتلا باشد و پزشکی قانونی آن را تشخیص دهد.
  • از کودک سوء استفاده کند یا او را مجبور به ورود در مشاغلی مانند قاچاق، تکدی گری و … نماید.
  • خارج از حد متعارف کودک را کتک بزند.

آنچه گفتیم مصادیقی از مواردی است که سلامت کودک را به خطر می اندازد. اما رسیدگی دادگاه به این موارد محدود نیست. یعنی در غیر از آنچه گفتیم هم امکان دارد سلامت کودک در خطر باشد و دادگاه تغییر حضانت را ضروری بداند.

نکته ی مهم اینکه اگر مادر در مدتی که حضانت کودک را بر عهده دارد دیوانه شود یا به کس دیگری شوهر کند، حضانت از او سلب شده و به پدر اعطا می شود. 

 

وضعیت حضانت فرزند در صورت فوت هر یک از پدر و مادر: 

در صورت فوت هر یک از پدر و مادر، حضانت بچه بر عهده ی کسی که زنده است قرار می گیرد. در این مورد فرقی بین پدر و مادر نیست. 

بر خلاف آنچه در سریال ها می بینیم اگر پدر فوت کند حضانت را به پدربزرگ قرار نمی گیرد و مادر عهده دار حضانت خواهد بود. حتی اگر مادر با دیگری ازدواج کرده باشد.

این موضوع در ماده ی 43 قانون حمایت خانواده هم مورد تائید قرار گرفته است.

البته اگر اعطای حضانت به مادر به صلاح طفل نباشد، دادگاه حضانت فرزندان را به فردی صالح از نزدیکان او می سپارد. در صورت فوت مادر هم حضانت با پدر خواهد بود. مگر اینکه پدر صلاحیت نگهداری کودک را نداشته باشد.

 

شرط حضانت فرزندان در شروط ضمن عقد نکاح:

در سند ازدواج طرفین می توانند اموری را که مورد نظرشان است شرط نمایند. یکی از این امور حضانت فرزند در زمان طلاق است.

برخی حقوقدانان عقیده اند که شرطی که در زمان ازدواج در خصوص حضانت فرزند مورد توافق می گیرد، موثر نیست. زیرا در زمان ازدواج هنوز بچه ای وجود ندارد که بتوان در مورد حضانت او تصمیم گرفت.

اما برخی حقوقدانان شرط را موثر می دانند. از این جهت که نشان دهنده ی مبنای طرفین است. اما باید به یاد داشته باشم که حتی اگر شرط قابل اعتنا باشد، باز هم مصلحت طفل اهمیت بیشتری دارد.

مثلا ممکن است توافق شده باشد که حضانت فرزند تا سن بلوغ با مادر باشد. اما مادر معتاد باشد و سپردن حضانت طفل به او سلامت کودک را تهدید کند.

 

اگر کسی مانع اجرای حکم دادگاه در خصوص حضانت شود، دادگاه با او چه برخوردی می کند؟

مطابق قانون حمایت خانواده اگر کسی حکم دادگاه در مورد حضانت را اجرا نکند یا مانع اجرای آن شود یا از استرداد بچه امتناع کند، داداگاه با تقاضای او  تا زمان اجرای حکم بازداشت می کند.  

 

جهت مشاوره با وکلای خانواده با ما در ارتباط باشید. 22350512

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
1 دیدگاه
قدیمی ترین
جدید ترین بیشترین امتیاز
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
سارا
سارا
4 ماه پیش

با سلام. ممنون از مقالات مفید و کاربردی که میگذارید. یک سوال داشتم برای اینکه بتوان حضانت را از مادر سلب نمود اولین اقدام قانونی که میتوان انجام داد چی هست؟

1
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x