در میان دعاوی که نسبت به اموال غیر منقول قابلیت طرح دارند، سه دعوای تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق دیده می شود. این دعاوی، از جمله دعاوی غیرمنقول شمرده می شوند، زیرا موضوع مستقیم آنها مال غیر منقول یا حقی راجع به آن می باشد. به علاوه دعاوی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق، به دعاوی ثلاث یا دعاوی تصرف معروف اند. 

دعوای تصرف، به دعوایی گفته می شود که منشاء حق خواهان در آنها، تصرفات قبلی خواهان در مال می باشد. به عبارتی منشاء ادعای خواهان این است که قبلا مال را در اختیار خود داشته است. با توجه به اهمیت موضوع تصرف عدوانی،قانون گذار برای این امر ضمانت اجرایی حقوقی و کیفری در نظر گرفته است. در این مقاله پاسخ به این سوال که تصرف عدوانی حقوقی است یا کیفری داده میشود.

در این مطلب گروه وکلای آسا به بررسی پیرامون  دعوای تصرف عدوانی حقوقی و کیفری می پردازد.

تصرف عدوانی حقوقی:

در میان دعاوی تصرف، مهم ترین آنها دعوای تصرف عدوانی است. تصرف عدوانی که در انگلیسی occupation نامیده می شود، در ماده ی ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی تعریف شده است.

تصرف عدوانی حقوقی و کیفری

در دعوای تصرف عدوانی، خواهان متصرف سابق ملک است. ادعای خواهان این است که دیگری مال غیرمنقولی را که در تصرف او بوده، بدون رضایت او تصرف کرده است و خواسته ی خواهان رفع تصرف عدوانی خوانده و اعاده ی تصرف خود نسبت به آن مال می باشد.

ارکان دعوای تصرف عدوانی:

دعوای تصرف عدوانی دارای ارکان زیر است:

  1. تصرف سابق خواهان: کسی که خواهان دعوای رفع تصرف عدوانی است، باید پیش از خوانده بر مال تصرف داشته باشد. هیچ نیازی نیست که خواهان مالک ملک مورد تصرف عدوانی باشد. همین که تصرف او بر ملک، سابق بر تصرفات خوانده باشد کفایت می نماید. همچنین بنا بر نظر برخی علمای علم حقوق، نیازی نیست که تصرفات خواهان مشروع باشد. بنابراین احراز مالکانه بودن و مشروع بودن تصرف سابق خواهان لازم نیست. اما تصرف خواهان باید واجد ویژگی هایی باشد تا او را برای طرح دعوای رفع تصرف عدوانی محق نماید. تصرف خواهان باید مستقر، مستمر، علنی، غیر مبهم و کامل باشد.
  2. تصرف خوانده لاحق، و بدون رضایت خواهان یا به غیر وسیله قانونی باشد: خوانده باید مال غیرمنقول را بدون رضایت خواهان یا بدون مجوز قانونی تصرف نموده باشد. پس اگر خوانده در اجرای حکم دادگاه اقدام به تصرف مال غیرمنقول نموده باشد، نمی توان او را متصرف عدوانی نامید. البته باید توجه داشت هر نوع اخلالی در تصرفات خواهان را نمی توان تصرف عدوانی شمرد. در واقع برای آن که اخلال یا تعرض، تصرف محسوب شود، فاعل آن باید قصد ابراز نوعی ادعا نسبت به اصل حق داشته باشد.
  3. غیرمنقول بودن مال مورد تصرف: مالی که نسبت به آن دعوای رفع تصرف عدوانی طرح می شود، باید غیرمنقول باشد. 
  4. مدت تصرف خواهان و خوانده: در قانون جدید مدت تصرف خواهان تعیین نگردیده است. یعنی معلوم نشده خواهان باید چه مدت بر مال تصرف داشته باشد تا متصرف سابق محسوب شده و بتواند دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح نماید.

 

نکاتی در خصوص تصرف عدوانی

  • با توجه به سکوت قانونگذار، تصرف سابق خواهان  هر چند کوتاه، مورد حمایت قانون قرار می گیرد.
  • با توجه به قانون قدیم و آنچه در عرف رایج است، در دست داشتن ملک برای کمتر از یک سال تصرف شمرده نمی شود. بنابراین تصرفات کمتر از یک سال مورد حمایت قانون قرار نمی گیرد.
  • قانونگذار به قاضی این اختیار داده است که با توجه به اوضاع و احوال حاکم بر قضیه، مدت تصرف خواهان را کافی یا ناکافی تشخیص دهد.

      در خصوص مدت تصرف خوانده نیز همین سه نظر وجود دارد. زیرا قانونگذار در قانون جدید، در خصوص مدت تصرف خوانده نیز سکوت کرده است. 

 

تصرف عدوانی در ملک مشاع:

مال مشاع به مالی اطلاق می شود که بین دو یا چند نفر مشترک باشد. این مالکیت مشترک می تواند به صورت اختیاری ایجاد شده باشد یا قهری. در هر دو حالت امکان وقوع تصرف عدوانی وجود دارد. این مسئله در ماده ی ۱۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی مورد اشاره قرار گرفته است. به این نحو که اگر دو یا چند نفر مالی را به صورت مشترک در تصرف داشته باشند، و بعضی از آنها مانع از تصرف دیگری یا دیگران شوند، در حکم تصرف عدوانی است. بنابراین شرکای دیگر می توانند علیه شریکی که به طور غیر مجاز در ملک تصرف می نماید، دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح نمایند.

 

 دعوای تصرف عدوانی:

طرح دعوای تصرف عدوانی را از نظر مرجع صالح، هزینه دادرسی، نحوه ی اثبات بررسی می نماییم.

مرجع صالح در رسیدگی به پرونده تصرف عدوانی:

اولین سوال در طرح هر دعوایی این است که کدام دادگاه صالح برای رسیدگی است؟ در خصوص دعوای تصرف عدوانی، باید در نظر بگیریم که موضوع این دعوا مربوط به اموال غیرمنقول است. پس خود دعوا غیر منقول محسوب می شود. نتیجه اینکه با توجه به ماده ی ۱۲ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه  محل وقوع مال غیر منقول صالح به رسیدگی است. مثلا اگر ملک در شیراز واقع شده و مورد تصرف عدوانی قرار گرفته است، بدون توجه به محل اقامت طرفین دعوا، دعوا باید در دادگاه عمومی حقوقی شیراز مطرح شود.

 

هزینه دادرسی دعوای تصرف عدوانی:

هزینه دادرسی هر دعوا بر مبنای اینکه خواسته مالی باشد یا غیر مالی، متفاوت است. دعوای رفع تصرف عدوانی از مصادیق دعاوی غیر مالی است. بنابراین اولا نیازی به تعیین بهای خواسته در دادخواست نیست. ثانیا هزینه دادرسی باید مطابق دعاوی غیر مالی پرداخت شود. غیر مالی بودن دعوای رفع تصرف عدوانی موجب می شود که رای صادره از دادگاه در مرحله ی بدوی، قابل تجدیدنظرخواهی باشد.

 

نحوه ی اثبات تصرف عدوانی: 

در دعوای رفع تصرف عدوانی، خواهان باید ثابت نماید که:

۱- مال غیرمنقول، پیش از خارج شدن ملک از تصرف خواهان، در تصرف و یا مورد استفاده ی او بوده است؛

۲- و بدون رضایت او یا بدون مجوز قانونی از تصرف وی خارج شده است. پس عدوانی بودن تصرف خوانده باید اثبات شود.

همان طور که پیشتر توضیح داده شد،خواهان دعوای رفع تصرف عدوانی حتما نباید مالک مال غیرمنقول باشد. صرف تصرف سابق او بر مال کفایت می نماید. اما ابراز سند مالکیت از سوی خواهان، دلیل بر تصرف سابق او می باشد. البته خواهان می تواند تصرف سابق خود بر ملک را با استفاده از سایر دلایل اثبات دعوا نیز ثابت نماید. نظیر شهادت شهود، اقرار، همچنین در دوره تصرف می تواند از شورای حل اختلاف درخواست تامین دلیل نماید.

 

حکم رفع تصرف عدوانی:

پس از رسیدگی به دعوا، ممکن است حکم به رفع تصرف عدوانی به نفع خواهان صادر شود. اگر حکم بر رفع تصرف عدوانی صادر شده باشد، بلافاصله به دستور مرجع صادرکننده حکم اجرا خواهد شد. حکم توسط دایره اجرای احکام دادگاه یا ضابطان دادگستری اجرا می شود. نکته ی مهم اینکه درخواست تجدیدنظر مانع از اجرای حکم نیست.  حال ممکن است خوانده در ملک بنایی ساخته باشد یا درخت کاشته باشد، زراعت کرده باشد و … . 

اگر خوانده، اقدام به ساخت بنا یا کاشت درخت کرده باشد، با صدور حکم به رفع تصرف عدوانی، درختان یا بنا قلع خواهد شد. مگر اینکه خوانده، ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم به رفع تصرف عدوانی، دعوای مالکیت اقامه نماید. در این صورت درختان و بنا، تا روشن شدن نتیجه ی دعوای مالکیت باقی خواهند ماند. در این صورت اگر حکم قطعی به نفع خوانده صادر شود و او مالک ملک شناخته شود، درخت یا بنای قلع شده باید دوباره ساخته شود. همچنین در صورتی که در مرحله ی تجدیدنظر، حکم به رفع تصرف عدوانی، نقض شود، باز هم بنا و درختان قطع شده باید اعاده گردد. 

ممکن است متصرف عدوانی اقدام به زراعت در ملک نموده باشد. در این صورت تکلیف چیست؟ اگر موقع برداشت محصول رسیده باشد، متصرف مکلف به برداشت فوری محصول و پرداخت اجرت المثل ایام تصرف است. اما اگر موقع برداشت محصول نرسیده باشد، خواهان که حکم به نفع او صادر شده، سه راه حل دارد:

  1. خواهان با جلب رضایت متصرف عدوانی می تواند قیمت زراعت را به او بپردازد و ملک را تصرف نماید.
  2. خواهان می تواند با جلب رضایت متصرف عدوانی، ملک تا پایان برداشت محصول در اختیار او قرار دهد و اجرت المثل بگیرد.
  3. خواهان می تواند متصرف عدوانی را به معدوم کردن زراعت و اصلاح آثار تخریبی مکلف نماید.

تبصره ی ماده ی ۱۶۵ قانون آیین دادرسی مدنی، به محکوم له (خواهانی که حکم به نفع او صادر شده) حق می دهد، اجرت المثل ایام تصرف مال را نیز مطالبه نماید. 

 

تفاوت تصرف عدوانی و خلع ید چیست؟

این دو دعوا از جهات بسیاری شبیه هم هستند و حتی گاهی اشتباه گرفته می شوند. از جمله وجوه شباهت دعوای رفع تصرف عدوانی و خلع ید، می توان به مرجع رسیدگی، هزینه دادرسی اشاره نمود.

شما می توانید مطلب خلع ید را نیز در سایت گروه وکلای آسا مطالعه نمایید.

با این وجود این دو دعوا تفاوت هایی اساسی با یکدیگر دارند. نظیر موارد زیر:

  1. دعوای خلع ید ماهیتا حقوقی است. یعنی تنها در محاکم حقوقی قابل طرح است. اما دعوای تصرف عدوانی هم جنبه ی حقوقی دارد و هم جنبه ی کیفری. به عبارتی علیه متصرف عدوانی می توان شکایت کیفری مطرح نوده و او را به مجازات تعیین شده در قانون محکوم نمود.
  2. دعوای خلع ید تنها از سوی مالک ملک قابل طرح است. اگر مالک سندی مبنی بر مالکیت خود نداشته باشد، برای آن که بتواند دعوای خلع ید را مطرح نماید باید ابتدا دعوای اثبات مالکیت را طرح کند. اما در دعوای رفع تصرف عدوانی، صرف متصرف سابق بودن خواهان، برای ذی حق بودن او کافی است و نیازی به اثبات مالکیت خواهان وجود ندارد.

تصرف عدوانی کیفری:

در ماده ی ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، تصرف عدوانی جرم انگاری شده است. بنابراین کسی را که به صورت غیرمجاز و غیر قانونی مال غیر منقول دیگری را تصرف می کند، می توان مورد تعقیب کیفری قرار داد. پس تصرف عدوانی جرم بوده و برای تحقق نیازمند ارکان زیر است:

  • رکن قانونی: ماده ی ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، رکن قانونی این جرم است. منظور از رکن قانونی، این است که برای جرم انگاری یک رفتار، باید نص قانونی وجود داشته باشد. در واقع بدون اینکه رفتاری از سوی قانونگذار جرم در نظر گرفته شده باشد، نمی توان آن را جرم دانست و مرتکب را مجازات کرد.
  • رکن مادی: منظور از رکن مادی رفتار است. در خصوص جرم تصرف عدوانی باید بررسی نماییم که قانونگذار چه رفتاری را به عنوان تصرف عدوانی شناخته و آن را جرم انگاری نموده است. در این ماده رفتار های تهیه آثار تصرف به منظور تصرف یا ذی حق معرفی کردن خود، تخریب محیط زیست و منابع طبیعی، اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی و مزاحمت یا ممانعت از حق جرم انگاری شده است.
  • رکن معنوی: در رکن معنوی علم و عمد مرتکب بررسی می شود. یعنی مرتکب باید در ارتکاب رفتار عالم و عامد باشد.

توجه داشته باشید در جرم تصرف عدوانی، مال موضوع شکایت باید متعلق به شاکی باشد. بنابراین برخلاف جنبه ی حقوقی تصرف عدوانی، در جنبه ی کیفری آن مالکیت شاکی اهمیت دارد. در تصرف عدوانی به لحاظ کیفری، احراز مالکیت شاکی لازم است نه سابقه تصرفات او. شکایت کیفری تصرف عدوانی از غیر مالک قابیت استماع ندارد.

مجازات جرم تصرف عدوانی چیست؟

کسی که اقدام به تصرف غیر مجاز ملک دیگری می نماید، باید دو مجازات زیر را تحمل نماید:

  1. حبس از یک ماه تا یک سال 
  2. رفع تصرف عدوانی و اعاده ی وضعیت به حال سابق

نکته: میزان دقیق مجازات با توجه به شخصیت مرتکب، سابقه او و وضعیت پرونده با نظر قاضی خواهد بود.

 

نمونه رای تصرف عدوانی کیفری:

دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۷۰۲۷۰۲۰۱۳۵۹ مورخ ۱۳۹۲/۱۰/۱۱

مالکیت شاکی شرط لازم برای استماع شکایت کیفری تصرف عدوانی است.

 

وکیل ملکی تصرف عدوانی

پرونده تصرف عدوانی از جمله دعاوی ملکی است که توسط وکلای ملکی انجام می شود.

 

جهت مشاوره با وکیل ملکی تهران با ما در ارتباط باشید.22350512 

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x