خیار غبن

خیار غبن

خیار غبن چیست؟ در قراردادها بعضی اصطلاحات وجود دارد که اکثر افراد معنی آن را نمی دانند. یکی از این اصطلاحات خیار است. خیار چند نوع دارد و هر یک از این انواع کارایی خاص خود را دارد. یکی از این خیارات، خیار غبن است که در این مطلب به بررسی آن می پردازیم.

 با ما همراه باشید.

دیکشنری این خیار:

عقد لازم: عقدی است که هیچ یک از طرفین نمی توانند به صورت یک طرفه آن را فسخ کند. مگر اینکه قانون به آنها این اجازه را داده باشد.

عقد جایز: عقدی است که هر یک از طرفین می تواند هر وقت بخواهد آن را فسخ کند.

خیار چیست؟+انواع خیارات

همان طور که گفتیم در عقد لازم طرفین نمی توانند عقد را فسخ کنند. مگر در مواردی که قانون به آنها اجازه و اختیار فسخ معامله را داده باشد. خیار هم خانواده ی اختیار است. در واقع به آن مواردی که قانونگذار به افراد اختیار فسخ معامله را داده، خیار گفته می شود. خیار در قانون و فقه این گونه شمرده شده است:

  1. خیار مجلس
  2. خیار حیوان
  3. خیار شرط
  4. خیار تاخیر ثمن
  5. خیار رویت و تخلف وصف
  6. خیار غبن
  7. خیار عیب
  8. خیار تدلیس
  9. خیار تبعض صفقه
  10. خیار تخلف شرط
  11. خیار تفلیس
  12. خیار تعذر تسلیم

خیار غبن در معامله به چه معناست؟

غبن در لغت به معنای ضرر رساندن و آسیب رساندن به دیگری است. در یک معامله، تعهدات طرفین، کالا و عوضی که می دهند و می گیرند، باید در تعادل با یکدیگر باشند. در روابط اقتصادی میان مردم هم این تعادل معمولا وجود دارد. مثلا هیچ کس یک گردنبند بدلی را به قیمت یک جواهر گرانبها نمی خرد. یا هیچ کس جواهر گرانبهای خود را به قیمت یک گردنبند بدلی نمی فروشد.

حال اگر کسی کالایی را با قیمت گزافی و بیشتر از ارزش آن بخرد، یا کالای خود را با قیمت ناچیزی بفروشد، از انجام معامله مغبون می شود. برای چنین شخصی اختیار فسخ معامله ایجاد می شود. این اختیار فسخ خیار غبن نام دارد.

خیار غبن

غبن فاحش یعنی چه؟

گاهی عدم تعادل کالا و قیمت آن اندک و قابل چشم پوشی است. اما گاهی این عدم تعادل قابل چشم پوشی نیست و به گونه ای است که نوع افراد جامعه از آن نمی گذرند. در این صورت غبن فاحش است. کسی که مدعی است غبن و ضرر وارد شده به او فاحش است، باید آن را اثبات کند. شایع ترین راه اثبات غبن، رجوع به کارشناس است.

مثل زمانی که شخص بدون آگاهی از قیمت اتومبیل خود که ۶۰ میلیون تومان است، آن را ۲۰ میلیون تومان بفروشد. در این صورت ضرر وارد شده به او قابل چشم پوشی نیست و غبن فاحش است. زیرا ۴۰ میلیون اختلاق وجود دارد که هیچ فرد عاقلی از آن نمی گذرد.

 دو شرط تحقق خیار غبن کدام:

برای آن که بتوانیم از خیار غبن استفاده و معامله را فسخ کنیم باید شرایط زیر وجود داشته باشد:

  1. کسی که به او زیان وارد شده، در هنگام انجام معامله از قیمت عادلانه کالای خود آگاهی نداشته باشد. اگر شخص در زمان انجام معامله از قیمت عادلانه آگاه باشد، اما معامله را انجام دهد، نمی تواند مدعی باشد که از انجام معامله مغبون شده. چون خودش به زیان خودش عمل کرده است.
  2. مغبون باید بعد از گاه شدن از اینکه از انجام معامله مغبون شده و برای او خیار غبن ایجاد شده، فورا نسبت به اعمال آن اقدام کند.

چگونه خیار غبن را اعمال کنیم:

اگر پس از انجام معامله متوجه شدید که کالای خود را به قیمت ناچیزی فروخته اید، یا کالایی را گرانتر از آنچه باید خریده اید، برای شما خیار غبن ایجاد شده است. اما خیار غبن باید فورا بعد از آگاه شدن از وجود آن اعمال شود.

بنابراین ابتدا باید برای فروشنده یا خریداری که به شما زیان رسانده اظهارنامه بفرستید. تا خیار شما از بین نرود. در این اظهارنامه باید به اطلاع او برسانید که به سبب وجود خیار غبن قصد فسخ معامله را دارید. اگر طرف مقابل در مدتی که برای او تعیین کرده اید، هیچ اقدامی انجام نداد، باید برای فسخ معامله به دادگاه حقوقی دادخواست دهید. خواسته ی این دادخواست تائید فسخ قرار داد است. اظهارنامه ای که ابتدا تقدیم شده هم ضمیمه ی این دادخواست قرار می گیرد.

رسیدگی به فسخ معامله با استفاده از خیار غبن چگونه است ؟:

دادگاه صالح برای رسیدگی به فسخ معامله با توجه به مال معامله شده تعیین می شود. اگر مال مورد معامله، غیر منقول باشد، یعنی از اموالی باشد که جا به جایی آنها از محلی به محل دیگر ممکن نباشد، رسیدگی در دادگاه محل وقوع مال غیر منقول انجام می شود.

اما اگر مال مورد معامله منقول باشد، باید به دادگاه محلی مراجعه شود که معامله در حوزه ی آن منعقد شده یا دادگاه محلی که تعهد باید در آنجا انجام شود. مثلا محل تحویل کالا یا محل پرداخت پول.

هزینه دادرسی دعوای فسخ معامله نیز با توجه به نوع قرارداد تعیین می شود. اگر قرارداد شما جنبه ی مالی داشته و اساسا حقی که از شما ضایع شده مالی است، باید در دادخواست بهای خواسته را تعیین کرده و هزینه دادرسی دعاوی مالی را بپردازید.

اما اگر قرارداد جنبه ی مالی ندارد و حقی که از شما ضایع شده غیر مالی است، نیازی به تعیین بهای خواسته در دادخواست نیست و هزینه دادرسی هم مطابق دعاوی غیر مالی پرداخت می شود. 

اسقاط کافه خیارات ولو خیار غبن فاحش:

در قراردادها معمولا بندی با این عبارت گنجانده می شود:

“کلیه خیارات ولو خیار غبن فاحش از طرفین ساقط گردید.”

 معمولا افراد بدون توجه به معنای این عبارت قرارداد را امضاء نموده و بعدا دچار مشکل می شوند. زیرا با وجود چنین بندی در قرارداد اگر فردا روزی دچار مشکل شده و قانونا امکان فسخ قرارداد را پیدا کنید، چون این امکان را از خود سلب کردید، نمی توانید از خیار ایجاد شده استفاده کنید.

البته بعضی از خیارات نظیر تدلیس، تفلیس و تعذر تسلیم حتی با وجود این بند هم از بین نمی روند.

اما در مورد خیار غبن، نظرات متفاوت است. عده ای عقیده دارند اگر در قرار شرط اسقاط کافه ی خیارات درج شده باشد، خیار غبن هم از بین می رود و شخص نمی تواند از آن استفاده کند.

عده ای دیگر عقیده دارند، اگر شخص به گمان اینکه غبن متعارف به او وارد شده خیارات را ساقط کند، اما غبن فاحش باشد، خیار غبن فاحش ساقط نمی شود.

عده ای هم کلا شرط اسقاط کافه ی خیارات را موثر نمی دانند.

حالا که شما با خیار غبن آشنا شدید پیشنهاد می کنیم با اسقاط کافه خیارات نیز آشنا شوید و در این زمینه اطلاعاتی را در لینک زیر کسب کنید .
 مطالعه پیشنهادی :شرط اسقاط کافه ی خیارات 

پیشنهاد ویژه مدیریت آسا برای مطالعه :  اجرت المثل اموال

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Call Now Buttonتماس با بهترین وکیل09123956043