عقد قرض یکی از عقود بسیار پر کاربرد در زندگی روزمره افراد است. اما بسیاری از افراد آن را به درستی نمی شناسند و قرض را با عقود دیگر مانند عاریه اشتباه می گیرند.

در این مطلب برای شما از ویژگی های عقد قرض توضیح می دهیم. با گروه وکلای آسا همراه باشید.

 

عقد قرض قانونا چیست؟

عقد قرض در قانون مدنی ایران، در ماده 648 تعریف شده است. مطابق این ماده: 

 

«قرض عقدی است که

به موجب آن احد طرفین مقدار معینی از مال خود را به طرف دیگر تملیک می کند که

طرف مزبور مثل آن را از حیث مقدار و جنس و وصف رد نماید و در صورت تعذر رد مثل، قیمت یوم الرد را بدهد.»

 

بنابراین در عقد قرض قرض دهنده مقدار معینی از مال خودش را به مالکیت قرض گیرنده در می آورد.

مثلا 1 میلیون تومان پول یا یک کیلو لوبیا؛ و بعدا قرض گیرنده باید مثل آن مال را به قرض دهنده پس دهد. یعنی قرض گیرنده باید یک کیلو لوبیا تهیه کند و به قرض دهنده پس دهد.

 

از منظر حقوقی قرض دادن چه ارکانی دارد؟

موضوع عقد قرض باید معلوم و معین باشد و طرفین بدانند که درباره چه موضوعی با هم توافق می کنند.

هنگامی که از معلوم بودن موضوع عقد صحبت می کنیم منظورمان مشخص بودن مقدار، جنس و وصف آن چیزی است که قرض داده می شود.

منظور از معین بودن نیز مردد نبودن است؛ یعنی دقیقا بدانیم چه چیزی را قرض می دهیم و نگوییم یا این کیسه برنج یا این آن یکی کیسه برنج را به تو قرض می دهم.

باید دقیقا مشخص باشد کدام کیسه موضوع قرض واقع می شود. البته نیازی نیست بهای موضوع قرض در قرارداد مشخص شود.

 

طرفین عقد قرض:

طرفین عقد قرض عبارتند

از مُقرِض (قرض دهنده) و مُقتَرِض (قرض گیرنده) که هر دو آنها باید برای انعقاد قرض اهلیت داشته باشند و هیچ یک محجور نباشند. 

 

عقد قرض چه اوصاف و ویژگی دارد؟

اوصاف عقد قرض عبارت است از:

  • قرض عقدی است تملیکی:

به این معنا که پس از توافق طرفین موضوع آن به مالکیت قرض گیرنده در می آید و قرض گیرنده مالک مالی میشود که قرض گرفته است.

  • قرض از عقود رضایی است؛

یعنی برای تحقق عقد قرض، رضایت دو طرف کافی است. زمانی می گوییم که این عقد محقق شده است که دو طرف راضی به آن باشند و نیازی نیست حتما مال موضوع قرض، به قبض طرف رسیده باشد.

  • عقد قرض از عقود مُعَوَض محسوب می شود.  

به این مفهوم که این در قبال قرض، معوضی وجود دارد و برعکس هدیه ( هبه) که می تواند بدون هیچ عوضی باشد، این عقد معوض است. 

  • عقد قرض از عقود لازم است. یعنی قرض دهنده نمی تواند هر وقت بخواهد پرداخت دین خود را از قرض گیرنده بخواهد. اما قرض گیرنده در پرداخت دین آزاد است و می تواند هر زمان بخواهد آن را بپردازد.

 

قبض در عقد قرض چه جایگاهی دارد؟

همان طور که گفتیم قرض از عقود رضایی است؛

یعنی تنها با توافق طرفین و ایجاب و قبول  (پیشنهاد دادن و قبول کردن)  منعقد می شود و برای تحقق عقد ، نیازی به تسلیم مال موضوع قرض به قرض گیرنده و قبض از سوی او ندارد.

با این وجود قبض در روابط طرفین اثرگذار است.

بدین معنی که اگر تا پیش از قبض، مال موضوع عقد تلف و از بین برود،  اولا عقد قرض منحل می شود، ثانیا از مال قرض دهنده کم می شود و قرض گیرنده مسئولیتی ندارد.

مثلا علی به حسن می گوید 1 میلیون پول در خانه دارم به تو قرض می دهم. اما زمانی که  علی به خانه میرسد می بید آن پول از بین رفته است (مثلا زنش خرج کرده است) ، عقد قرض منحل شده است و با توجه به اینکه حسن مالی را دریافت نکرده است، مسولیتی به بازگشت پول نیز ندارد.

اما اگر مال موضوع قرض پس از قبض قرض گیرنده ( پس از تحویل به قرض گیرنده) ، تلف شود، از مال قرض گیرنده کم می شود. 

مثلا در مثال قبل اگر حسن پس از اینکه پول را از علی گرفت ، دزد جیبش را بزند، با هم متعهد و مسول بر برگرداندن  پول است و ازمسولیت او کاسته نمی شود.

 

شروط ضمن عقد قرض:

در ضمن عقد قرض می توان هر شرطی را که خلاف مقتضای ذات عقد نباشد، مجهول نباشد، نامشروع نباشد، غیر مقدور نباشد، بی فایده نباشد را به عنوان شرط ذکر کرد.

در واقع شروط صحیح شامل شرط صفت، شرط فعل و شرط نتیجه می تواند ضمن عقد قرض شرط شود.

با توجه به لازم بودن عقد قرض، هر شرطی صحیحی که ذیل آن قرار گیرد نیز برای طرفین الزام آور است.

مثلا در ضمن عقد قرض می توان شرط کرد که قرض گیرنده مالی از اموال خود را به قرض دهنده بدهد. یا برای پرداخت دین توسط قرض گیرنده موعدی معین شود، یا برای مکان پرداخت دین تصمیم گیری شود و … 

همچنین می توان اسقاط کافه خیارات را شرط کرد یا در ضمن عقد قرض برای طرفین، یکی از آنها یا شخص ثالث خیار شرط ایجاد کرد.

 

خیار شرط در عقد قرض:

یکی از انواع خیارات پیش بینی شده در قانون مدنی خیار شرط است.

خیار به معنای اختیار فسخ معامله است. خیار شرط اختیار فسخی است که ممکن است برای مدت معین برای هر یک از طرفین، هر دو آنها یا شخص ثالث ایجاد شود.

در ضمن عقد قرض نیز می توان برای قرض دهنده، قرض گیرنده، هر دو آنها یا شخصی غیر از آنها برای مدت معینی خیار شرط قرار دهد.

به این ترتیب کسی که برای او خیار شرط قرار داده شده، می تواند در آن مدت معامله را فسخ نماید. توجه داشته باشید اگر خیار شرط مدت نداشته باشد، هم شرط خیار و هم عقد قرض باطل است.

 

تعیین اجل (زمان ) در عقد قرض صحیح است؟

اگر برای باز پرداخت دین موعدی تعیین نشده باشد، دین حال (به روز) محسوب می شود.

یعنی با مطالبه ی قرض دهنده، قرض گیرنده باید فورا دین خود را بپردازد.

اما معمولا برای بازپرداخت قرض ، موعدی تعیین می شود. در این صورت دین مُوَجَل یعنی دارای اجل (دارای زمان) محسوب می شود.

بنابراین قرض دهنده تا پیش از فرا رسیدن این اجل، نمی تواند طلب خود را مطالبه نماید و رویه قضایی چنین دینی را حال نمی داند.

 بنابراین قرض دهنده برای مطالبه طلب خود باید تا فرا رسیدن موعد صبر کند و پس از آن می تواند بازپرداخت طلب را تقاضا کند. 

 

قرض گیرنده چه تعهداتی دارد؟

تعهدات قرض گیرنده یا بدهکار عبارت است از:

  1. بدهکار باید مثل مالی را که از طلبکار گرفته از حیث مقدار، جنس و وصف به او رد کند. اگر نتواند مثل مال را به طلبکار بدهد باید قیمت آن را به نرخ روز رد، به او بپردازد.
  2. اگر برای بازپرداخت مهلتی تعیین نشده باشد، بدهکار باید در صورت مطالبه ی طلبکار، دین خود را بپردازد. اگر برای بازپرداخت مهلتی تعیین شده باشد، بدهکار باید در آن موعد که سررسید دین محسوب می شود، طلب طلبکار را بپردازد.
  3. بدهکار باید دین را در محل مورد توافق با طلبکار به او بپردازد. اگر بین طرفین مکانی مشخص نشده بود، دین باید در محل انعقاد عقد پرداخت شود.

 

آیا قرض دهنده نیز تعهداتی دارد؟

برای قرض دهنده یا طلبکار نیز تعهدات زیر در نظر گرفته شده است:

  1. با توجه اینکه با وقوع عقد قرض، مالکیت مال موضوع قرض به قرض گیرنده منتقل می شود، قرض دهنده وظیفه دارد مال را به قرض گیرنده منتقل کند.
  2. در صورتی که قرض گیرنده آماده بازپرداخت دین خود باشد و مثل مال موضوع قرض را آماده کرده باشد، قرض دهنده باید آن را بپذیرد.  

 

افزایش یا کاهش ارزش پول چه تاثیری بر قرض دارد؟

امروزه شکل رایج قرض، قرض پول و وام دادن است.

اما مسئله ای که وجود دارد این است که با توجه به عدم ثبات اقتصادی و کاهش ارزش پول، چه راه حلی برای جلوگیری از ضرر قرض دهنده وجود دارد؟

راه حلی که در قانون آیین دادرسی مدنی پیش بینی شده، مطالبه خسارت تاخیر تادیه است. به موجب ماده ی 522 قانون آیین دادرسی مدنی:

«در دعاوی که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج بوده و با مطالبه داین (طلبکار) و تمکن مدیون، مدیون امتناع از پرداخت نموده، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبکار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط ‌بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می‌گردد محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد مگر این ‌که طرفین به نحو دیگری مصالحه نمایند.»

 

اثبات عقد قرض چگونه ممکن است؟

زمانی که کسی مالی را به دیگری قرض می دهد، معمولا بین آنها نوشته یا رسیدی رد و بدل می شود که برای اثبات وقوع عقد قرض بسیار کارآمد است.

اما امروزه قرض به راحتی با واریز وجه به حساب قرض گیرنده انجام می شود. در این موارد شما باید پرینت حساب خود را دریافت نمایید و اگر بعدا ناچار به مطالبه ی وجه شدید، آن را ارائه نمایید. البته ممکن است قرض دهنده در مقام خوانده مدعی شود که شما به او بدهکار بوده اید و این واریز وجه بابت بدهی تان بوده، که باید بتوانید از خود دفاع کنید.

معرفی شهودی که از روابط مالی شما و قرض گیرنده اطلاع دارند یا شاهد پرداخت وجه از سوی شما به عنوان قرض بوده اند می تواند به شما کمک نماید. اقرار شخص قرض گیرنده نیز در اثبات موثر است.

 

تفاوت عقد قرض و عاریه در چیست؟

  • در عقد قرض، مال به مالکیت قرض گیرنده در می آید و او بعدا باید مثل مال را بازگرداند. اما در عاریه شخص فقط حق استفاده از مال را می یابد و بعدا باید همان مال را عاریه دهنده بازگرداند. 

مثلا شخصی ماشین کسی را عاریه میگیرد تا برای شب دامادی گل بزند. داماد متعهد است همان ماشین را به عاریه دهنده برگرداند و نمی تواند یک ماشین دیگر مثل آن را برگرداند.

  • مالی که به دیگری قرض داده می شود ممکن است مصرف شدنی  یا مصرف نشدنی باشد. 

اما مالی که عاریه داده می شود الزاما باید مصرف نشدنی باشد، زیرا بعدا باید عین آن به عاریه دهنده داده شود.

مثلا شخصی برایش مهمان سرزند می آید از همسایه خود 1 کیلو برچ قرض می گیرد و بعدا یک کیلو برج به او بر می گرداند.

با توجه به اینکه برج، مصرف شدنی است نمی تواند برج را عاریه گرفت.

  • قرض عقدی لازم و عاریه از عقود جایز است.

 

جهت مشاوره با وکلای حقوقی با ما در ارتباط باشید. 22350512

 

 

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x