مهر و موم ترکه و رفع آن

مهر و موم ترکه و رفع آن

با فوت متوفی، یکی از دغدغه هایی که ایجاد می شود، حفظ اموال او است. فوت شخص موجب می شود او دیگر نتواند مالک اموال خود باشد. در این زمان یکی از مسائل مهم حفظ اموال تا زمان حصر وراثت و تقسیم ترکه است. برای حفاظت از اموال متوفی در این دوران، و جلوگیری از دخل و تصرف ورثه یا سایر افراد، قانون چاره ای اندیشیده است. قانون امور حسبی برای جلوگیری از حیف و میل شدن اموال متوفی، مهر و موم ترکه را پیش بینی نموده است. که در این مطلب به شناسایی آن می پردازیم.

با گروه وکلای آسا همراه باشید. 

مهر و موم ترکه یعنی چه؟

ابتدا باید بدانیم ترکه چیست؟ ترکه یا ماترک به اموال و تعهداتی گفته می شود که از متوفی به جا می ماند. البته ترکه هم می تواند دارای جنبه ی مثبت باشد، یعنی دارایی های متوفی، مطالبات او از دیگران، سپرده های بانکی و … هم میتواند دارای جنبه ی منفی باشد، یعنی بدهی هایی که متوفی به دیگران دارد. مجموعه ی این دو جنبه ترکه ی متوفی را تشکیل می دهد.
مهر و موم ترکه عملیاتی است که توسط مراجع قضایی برای حفظ اموال متوفی و جلوگیری از دخل و تصرف ورثه و اشخاص ثالث انجام می شود. انجام آن مانع از حیف و میل شدن اموال متوفی می شود.

 

چه کسانی می تواند مهر و موم ترکه را درخواست کنند؟

 این درخواست توسط  هر یک از اشخاص زیر می تواند مطرح شود:

  1. هر یک از ورثه ی متوفی و نماینده قانونی آنها مانند وکیل
  2. موصی له در صورتی که وصیت به جزء مشاع شده باشد. ممکن است متوفی با وصیت تملیکی، مالی از اموال خود را به صورت مجانی به دیگری ببخشد. به شخصی که مال به او بخشیده شده موصی له گفته می شود. در واقع موصی له کسی است که وصیتی به نفع او شده است و او را مالک کرده است.
  3. طلبکار متوفی که طلب او مستند به سند رسمی یا حکم قطعی باشد به مقدار طلب، اگر در مقابل طلب، وثیقه ای نبوده و به شکل دیگری هم تامین طلب نشده باشد.
  4. موصی. منظور کسی است که از طرف متوفی به وصایت معین شده و انجام امری بر عهده ی او قرار گرفته است.

مهرو موم ترکه در صلاحیت کجاست؟

با توجه به قانون شورای حل اختلاف، از نظر ذاتی، در صلاحیت شورای حل اختلاف است. اما از نظر محلی، شورای حل اختلاف کدام محل صالح است؟

امور مربوط به ترکه و مهر و موم در صلاحیت شورای حل اختلاق محل آخرین اقامتگاه متوفی است. اگر متوفی در ایران اقامتگاه نداشته باشد، شورای حل اختلاف آخرین محل سکونت متوفی صالح است. اگر متوفی در ایران محل سکونت هم نداشته باشد، توسط شورای حل اختلافی انجام می شود که ترکه در حوزه ی آن واقع است. اگر ترکه در حوزه های مختلفی قرار داشته باشد، شورای حل اختلاف حوزه ای که مال غیرمنقول در آنجا واقع شده صالح برای انجام این امر است. اگر در بین ترکه چند مال غیرمنقول وجود داشته باشد، مهر و موم توسط شورای حل اختلافی انجام می شود که پیش از سایرین اقدام کرده است.

 

مواردی که شورای حل اختلاف بدون درخواست اقدام به این موضوع می کند:

با توجه به ماده ی 168 قانون امور حسبی، در موارد زیر شورای حل اختلاف، پس از اطلاع اقدام به مهر و موم ترکه می کند:

  1. اگر کسی در خانه ی اجاره ای یا مهمان خانه ، هتل و مانند آنها فوت کند و کسی برای حفظ اموال او نباشد. در این صورت مالک خانه یا مدیر مهمان خانه، هتل  و .. باید به شورای حل اختلاف اطلاع دهند.
  2. اگر اموال عمومی یا دولتی نزد متوفی امانت باشد. البته در این صورت تنها اموال عمومی یا دولتی، در همان محل، مهر و موم می شود. مگر اینکه دلیلی برای تغییر محل آنها وجود داشته باشد. در مورد سایر اموال متوفی باید افراد صلاحیتدار مانند ورثه تقاضای مهر و موم ترکه را مطرح کنند. 

مهروموم ترکه چگونه انجام می شود؟

ابتدا باید اشخاص صلاحیتدار درخواست مهر و موم ترکه را مطرح نمایند. لازم است دادخواستی در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت نمایند. مهر و موم ترکه از جمله دعاوی غیر مالی است از همین جهت هزینه دادرسی زیادی هم ندارد.

پس از مطرح شدن درخواست و ارجاع آن به شورای حل اختلاف صلاحیت دار، شورای حل اختلاف پس از بررسی مورد، در خصوص انجام مهر و موم ترکه اقدام می کند. زمان انجام مهر و موم ترکه به افراد ذی نفع اطلاع داده می شود. البته این امر نباید باعث تاخیر در انجام این امر شود. 

مهر و موم ترکه به دو شکل انجام می شود:

  1. لاک یا موم گداخته که در ورودی خانه یا صندوق و پاکت و مانند آن ها قرار داده می شود.
  2. نهادن مهر رسمی بر روی لاک یا موم گداخته.

صورت مجلس مهر و موم ترکه:

هنگام انجام مهر و موم ترکه، صورت مجلسی تنظیم شده و موارد زیر در آن درج می شود:

  1. تاریخ دقیق و ساعتی که مهر و موم ترکه در آن زمان انجام شده است.
  2. نام و مشخصات کسی که اقدام به مهر و موم ترکه نموده است.
  3. علتی که باعث انجام آن شده.
  4. نام و مشخصات واقامتگاه کسی که درخواست مهر و موم ترکه را مطرح کرده است. اگر مورد از مواردی باشد که نیاز به درخواست ندارد، این موضوع باید در صورت مجلس نوشته شود.
  5. نام و مشخصات و اظهارات اشخاص ذی نفع که در زمان انجام مهر و موم ترکه حاضر بوده اند.
  6. تعیین مکانی که مهر و موم ترکه در آنجا انجام شده.
  7. توصیف اجمالی اشیائی که مهر و موم شده اند.
  8. ذکر این نکته که اموال در محل خودشان مهر و موم شده اند یا مکان آنها تغییر داده شده است.
  9. اگر نگهبان تعیین شده باشد، این موضوع با قید این نکته که نگهبان توسط چه کسی معرفی شده نوشته می شود.
  10. اظهار کتبی و صریح با قید التزام از همه ی افرادی که با متوفی در یک مکان زندگی کرده یا اموال در تصرف آنها بوده، به اینکه مالی از اموال متوفی را مخفی یا خارج نکرده و از انجام این اقدامات توسط دیگران اطلاعی ندارند.

این صورت مجلس به امضای اشخاص ذی نفع و مباشر انجام مهر و موم می رسد. 

 

  اقدامات لازم برای انجام مهر و موم ترکه:

رئیس شورا در مواردی که باید اقدام به مهر و موم ترکه شود باید فورا خود یا به وسیله کارمند علی البدل نسبت به انجام آن اقدام نماید. رئیس شورا نمی توان انجام این ‌موضوع را به مسئول دفتر محول کند. اگر پیش از حضور دادرس، اقدام فوری برای حفظ ترکه لازم باشد، این اقدام توسط دادستان و در جائی که دادستان نباشد، توسط کلانتری محل انجام خواهد شد. اگر افرادی غیر از دادرس اقدام به مهر و موم نمایند، کلید قفل هایی را که بر روی آنها مهر و موم خورده در پاکت یا پوششی مهر و موم نموده و به شورای حل اختلاف می فرستند. کلید قفل هایی که روی آن مهر و موم شده در شورای حل اختلاف بایگانی می شود و این امر در صورت مجلس نوشته می شود.

اگر بین ورثه محجوری باشد که برای او قیم تعیین نشده باشد، به دادستان اطلاع داده می شود تا برای او قیم تعیین کند. همچنین اگر در بین ورثه غایبی باشد که برای او نماینده تعیین نشده باشد، دادرس به دادستان اطلاع می دهد تا برای او امین تعیین کند.

البته مقداری از اسباب منزل که برای زندگی خانواده متوفی لازم باشد مهر و موم نمی شود. و این اشیاء در صورت مجلس نوشته می شوند.

نکته ی بسیار مهم این که درخواست مهر و موم ترکه بعد از تحریر ترکه پذیرفته نمی شود. اگر در جریان تحریر ترکه، درخواست این موضوع  بشود، فقط آن مقدار از ترکه که تحریر نشده، مهر و موم می شود.

پیدا شدن وصیت نامه موقع انجام مهر و موم ترکه:

اگر حین انجام، وصیت نامه ای پیدا شود که در لفاف یا پاکتی مهر و موم شده، مشخصات آن در صورت مجلس نوشته می شود. این لفاف به مرجع قضایی که به امور ترکه رسیدگی می کند فرستاده می شود. اگر وصیت نامه در لفاف نباشد، دادرس مشخصات آن را در صورت مجلس می نویسد و آن را به مرجع قضایی که به امور ترکه رسیدگی می کند می فرستد.

مهر و موم ترکه غیرمنقول:

مطابق نظریه مشورتی شماره 36/88/7 اداره حقوقی قوه قضائیه، مهر و موم ترکه غیرمنقول در صورتی ممکن است که اموال منقول متعلق به متوفی آنجا باشد. در این صورت متقاضی باید پلاک ثبتی مال غیرمنقول را به اداره ی ثبت اسناد و املاک محل اعلام نماید. اما اگر اموال منقول در تصرف کسی و در جایی غیر از اموال غیر منقول باشد، نمی توان از شورای حل اختلاف درخواست مهر و موم ترکه را نمود.

اعتراض یه مهر و موم ترکه:

طبق ماده ی 27 قانون شورای حل اختلاف، رایی که شورا در خصوص مهر و موم ترکه صادر می نماید، ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدید نظرخواهی می باشد. مرجع تجدید نظر خواهی نیز دادگاه عمومی حقوقی حوزه ی شورای حل اختلاف است. دادگاه به عنوان مرجع تجدیدنظر اگر رای صادره از شورا را مطابق قانون و اوضاع و احوال مسلم قضیه بداند، آن را تائید می کند. چنانچه رای شورا را نپذیرد، آن را نقض نموده و خود رای صادر می کند.

رفع مهر و موم ترکه:

همان افرادی که حق درخواست مهر و موم ترکه را  دارند، می توانند تقاضا کنند که مهر و موم ترکه رفع شود. این درخواست باید از شورای اختلافی به عمل آید که برای رسیدگی به امور  ما ترک صالح است. پیشتر نحوه ی تعیین شورای حل اختلاف صالح را توضیح دادیم. 

شورای حل اختلافی که مهر و موم ترکه را رفع می کند باید روز و ساعت برداشتن آن را معین و به ورثه، وصی، موصی له که در حوزه ی شورای حل اختلاف اقامت دارند، ابلاغ کند. البته عدم حضور این اشخاص مانع از رفع مهر و موم ترکه نمی شود.

این اقدام می تواند توسط دادرس دادگاه بخش یا کارمند علی البدل او انجام شود. 

پیشنه

صورت مجلس رفع :

هنگام رفع مهر و موم ترکه، صورت مجلسی تنظیم و موارد زیر در آن قید می شود:

  1. تاریخ دقیق(روز-ماه-سال) و ساعت به حروف نوشته می شود.
  2. نام و مشخصات درخواست کننده.
  3. حضور و اظهارات اشخاص ذی نفع و نمایندگان آنها و اشخاصی که دادگاه بخش دعوت کرده است.
  4. مهر و موم صحیح و بی عیب بوده و یا دست خورده، با توصیف کامل دست خوردگی.
  5. نام و سمت کسی که مهر و موم را بر می دارد و امضای او
  6. امضاء سایر افراد حاضر.

صورت ریز ترکه:

در موقع رفع این موضوع ، از ریز ترکه ای که مهر و موم شده صورت برداری می شود و موارد زیر در آن درج می گردد:

  1. توصیف اموال منقول با تعیین بهای آنها
  2. تعیین اوصاف و وزن و عیار طلا و نقره موجود بین ترکه
  3. مبلغ و نوع وجه نقد. ارزهای خارجی نیز محاسبه می شوند.
  4. بها و نوع برگ های بهادار.
  5. اسناد با ذکر خصوصیات آنها
  6. نام رقبات غیرمنقول

مواردی که رفع بدون تنظیم صورت ریز ترکه انجام می شود:

  • اگر درخواست کننده ی مهر و موم ترکه، درخواست رفع مهر و موم ترکه بدون تنظیم صورت ریز ترکه را نماید. بین ورثه محجور یا غائبی نبوه و علت دیگری هم برای مهر و موم و تحریر ترکه نباشد.
  • اگر مهر و موم به درخواست طلبکار متوفی انجام شده باشد و ورثه پرداخت طلب او را تعهد کرده باشند. یا طلبکار به رفع مهر و موم ترکه بدون تنظیم صورت رضایت دهد و علت دیگری هم برای مهر و موم و تحریر ترکه نباشد.
  • اگر علت مهر و موم ترکه پیش از رفع مهر و موم یا در جریان آن رفع شود.

 

0 0 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x