جرم کلاه برداری: در میان جرائمی که علیه اموال اشخاص اتفاق می افتند، کلاهبرداری قدری استثنائی و خاص است.

زیرا در جرائم دیگری که علیه اموال اتفاق می افتند، معمولا مال بدون رضایت یا آگاهی مال باخته و حتی گاهی با زور از او گرفته می شود.

اما در کلاهبرداری مالک مال فریب می خورد و حتی گاهی در اثر فریب مال را با میل و رغبت به مرتکب می دهد.

در این مطلب می خواهیم در مورد کلاهبرداری صحبت کنیم. با گروه وکلای آسا همراه باشید. 

 

کلاهبرداری چیست؟

کلاهبرداری یا fraud جرمی است که در آن شخصی با وسایل متقلبانه دیگری را فریب می دهد، و از این طریق مال او را کی برد.

مثلا سعید خود را یک نظامی رده بالا به علی معرفی می کند. از این طریق از او مبلغی پول می گیرد تا کارت معافیت از خدمت برای او بگیرد.

اما بعدا مشخص می شود که سعید همچین سمتی نداشته و به دروغ خود را یک نظامی رده بالا معرفی کرده است. بنابراین سعید کلاهبردار محسوب می شود.

 

عناصر تشکیل دهنده ی جرم کلاهبرداری:

برای تشکیل هر جرمی وجود سه عنصر قانونی، مادی و روانی لازم است. هر یک از این سه عنصر که وجود نداشته باشد، جرم تشکیل نمی شود. پس عناصر تشکیل دهنده ی جرم کلاهبرداری را بررسی می نماییم: 

 

1- عنصر قانونی جرم کلاهبردای:

تا زمانی که قانونگذار رفتاری را جرم تلقی نکرده و برای آن مجازاتی در نظر نگرفته است، نمی توانیم رفتاری را جرم بدانیم.

پس اول باید در قانون برای رفتاری مجازات تعیین شود و بعد مرتکب رفتار مورد تعقیب و محاکمه قرار گیرد. 

منظور از عنصر قانونی آن بخش از متن قانون است که برای یک رفتار مجازات تعیین کرده است.

برای جرم کلاهبرداری نیز، ماده ی 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری، تعیین مجازات شده است. این ماده عنصر قانونی جرم کلاهبرداری محسوب می شود.

کلاهبردار

2- عنصر مادی:

در عنصر مادی مهم ترین چیزی که بررسی می شود رفتار است.

یعنی باید ببینیم قانون گذار دقیقا چه رفتاری را جرم انگاری کرده است و به آن عنوان کلاهبرداری داده است.

ابتدا باید بگوییم که کلاهبرداری یک جرم مرکب است. یعنی رفتار آن دارای چند جزء است و با مجموعه ی این رفتارها جرم کلاهبرداری شکل می گیرد. با وقوع یک جزء هیچ گاه کلاهبرداری به صورت کامل محقق نمی شود.

 

رفتار جرم کلاهبرداری دارای سه جزء است:

  1. استفاده از وسایل متقلبانه؛ مثل فریب دادن دیگری به داشتن اموال و اختیارات واهی
  2. تحصیل مال دیگری
  3. بردن مال غیر.

کلاهبرداری فقط با انجام یک کار و با فعل اتفاق می افتد در واقع نمی توان کلاهبرداری را با ترک فعل انجام داد.

مثلا اگر کسی الف را با طلبکار خود اشتباه بگیرد و به اشتباه پول را به او بپردازد، نمی توان الف را به خاطر اعلام نکردن اینکه او طلبکار نیست، کلاهبردار دانست.

مثلا سعید، علی را به داشتن اختیار صدور کارت معافیت برای او فریب می دهد. در حالی که چنین اختیاری ندارد. علی فریب می خورد که مبلغ مورد تقاضای سعید را به او بپردازد. هرگاه علی مبلغ را به سعید پرداخت بردن مال غیر توسط سعید محقق می شود. 

 

شرایط و اوضاع و احوال لازم برای تحقق جرم کلاهبرداری:

برای تحقق جرم کلاهبرداری باید شرایط و اوضاع و احوال زیر وجود داشته باشند:

  1. متقلبانه بودن وسایلی که کلاهبردار برای فریب دیگری استفاده می کند. باید ببینیم آیا نوع افراد جامعه عمل کلاهبردار را متقلبانه می داند یا خیر.
  2. فریب خوردن مال باخته. باید ببینیم آیا خود شخص مالباخته با اعمال کلاهبردار فریب خورده یا خیر.
  3. تعلق مال برده شده به دیگری.

 

نتیجه ی کلاهبرداری:

نتیجه ای قانونگذار برای این جرم در نظر گرفته است، بردن مال غیر است.

تا بردن مال دیگری محقق نشود کلاهبرداری به صورت کامل انجام نمی شود. در واقع برای آن که جرم کلاهبرداری کامل شود حتما باید نتیجه ی آن اتفاق افتد.

 

3- عنصر روانی:

عنصر روانی جرم کلاهبرداری از دو جزء تشکیل شده است:

  1. سوءنیت عام: هر مجرمی باید در ارتکاب رفتار علم و عمد داشته باشد. کلاهبردار نیز باید با علم به تقلبی بودن وسیله ی مورد استفاده، در استفاده از آن عمد داشته باشد.
  2. سوءنیت خاص: مرتکب باید قصد واقع کردن نتیجه ی جرم را داشته باشد. یعنی کلاهبردار باید قصد بردن مال بزه دیده را داشته باشد.

 

کلاهبرداری جرم مقید است:

حقوقدانان جرائم را به دو دسته تقسیم می کنند. دسته ای از جرائم مطلق هستند؛ یعنی صرف رفتار برای تحقق جرم کافی است و نیازی نیست که نتیجه ای محقق شود. مثلا همین که سندی جعل شود کافی است. چه از آن سند استفاده شود، چه نشود. چه سودی از جعل به جاعل برسد چه نرسد.

در مقابل برخی جرائم مقید هستند؛ یعنی جرائمی که برای تحقق آنها علاوه بر انجام رفتار، نتیجه ی جرم هم باید واقع شود. مثلا جرم قتل با چاقو زدن به دیگری محقق نمی شود و حتما باید فرد فوت کند تا قتل اتفاق افتد.

کلاهبرداری نیز از آن جرائمی است که برای تحقق آن، انجام رفتار به تنهایی کافی نیست. حتما باید نتیجه هم اتفاق افتد تا کلاهبرداری محقق شود. این نتیجه همان بردن مال است.

 

کلاهبرداری جرمی است قابل گذشت:

جرم غیرقابل گذشت، جرمی است که شروع به تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات آن نیاز به شکایت شاکی ندارد و با گذشت شاکی هم متوقف نمی شود. 

طبق قانون مجازات مصوب سال 1392 کلاهبردای جز جزایم غیر قابل گذشت بود ولی با تصویب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، کلاهبرداری جز جرایم قابل گذشت قرار گرفت.

 

کلاهبرداری ساده و کلاهبرداری مشدده:

کلاهبرداری گاهی ساده است گاهی مشدده. منظور از کلاهبرداری ساده این است که جرم بدون شرایط خاص، به صورت عادی و توسط افراد عادی انجام شده است.

اما گاهی شرایط و اوضاع و احوالی در ارتکاب جرم وجود دارد که دیگر نمی توان مرتکب را به عنوان یک مجرم عادی مجازات کرد.

در این موارد مجازات قانونگذار مشدده محسوب می شود. یعنی قانونگذار شرایطی را در نظر گرفته که اگر وجود داشته باشند، مجازات مرتکب تشدید می شود.

در مورد جرم کلاهبرداری، در موارد زیر مجازات مرتکب تشدید می شود:

  1. مرتکب به دروغ خود دارای عنوان یا سمت ماموریت از طرف سازمان ها یا موسسات دولتی یا وابسته به دولت، نیروهای مسلح، شهرداری ها، قوای سه گانه و … جلوه دهد.
  2. جرم را با استفاده از تبلیغات از طریق وسایل ارتباط جمعی انجام دهد. مثل رادیو، تلویزیون، روزنامه و …
  3. مرتکب کارمند دولت یا موسسات دولتی یا وابسته به دولت، نیروهای مسلح، شهرداری ها، قوای سه گانه و … باشد.

کلاهبرداری

“مجازات کلاهبرداری طبق قانون جدید مصوب سال 99”

اگر کلاهبرداری ساده باشد، مجازات مرتکب عبارت است از:

  1. رد اصل مال به صاحبش
  2. حبس از یک تا هفت سال
  3. جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده.

اگر کلاهبرداری مشدده باشد، مجازات مرتکب به شرح زیر است:

  1. رد اصل مال به صاحبش
  2. حبس از دو تا ده سال
  3. انفصال ابد از خدمات دولتی
  4. پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده.

 

جرم شروع به کلاهبرداری 

شروع به کلاهبرداری یعنی فرد قصد انجام کلاهبرداری را دارد، وارد رفتار هم می شود، اما نمی تواند انجام جرم را کامل کند. مثلا سعید، علی را فریب دهد که اگر 50 میلیون تومان به او بپردازد برای او کارت پایان خدمت می گیرد. اما علی راضی نشود به او پولی بپردازد.

در این مثال سعید عملیات متقلبانه را انجام داده، اما چون علی به او پولی نمی دهد، نمی تواند انجام کلاهبرداری را تمام کند.

برای شروع به کلاهبرداری هم مجازات تعیین شده است. کسی که مرتکب شروع به کلاهبرداری شده، به حداقل مجازات مقرر در همان مورد محکوم می شود.

اگر خود عمل شروع به جرم، جرم مستقلی باشد، مرتکب به مجازات رفتار خود محکوم می شود.

 

کلاهبرداری رایانه ای:

کلاهبرداری علاوه بر شکل سنتی، از طریق فضای مجازی و سایبری هم قابل تحقق است.

با توجه به ماده ی 67 قانون تجارت الکترونیک:

کلاهبرداری

ماده ی 13 قانون جرائم رایانه ای نیز کلاهبرداری رایانه را جرم دانسته است:

کلاهبرداری

آیا ارتکاب کلاهبرداری باعث سوء سابقه می شود؟

زمانی یک جرم برای مرتکب سوء سابقه محسوب می شود، که مرتکب علاوه بر مجازات اصلی، از حقوق اجتماعی خود م محروم شود. مثلا نتواند شغل وکالت یا قضاوت را بر انتخاب کند. یا به عنوان داور یا کارشناس انتخاب شود و … .

در مورد کلاهبرداری هم اگر شخص کلاهبرداری ساده انجام داده باشد، به محرومیت از حقوق اجتماعی محکوم نمی شود. پس کلاهبرداری ساده برای فرد سوء سابقه محسوب نمی شود.

اما در مورد کلاهبرداری مشدده، خود ماده ی 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین، ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری، برای مرتکب انفصال دائم از خدمات دولتی را در نظر گرفته است. که از موارد محرومیت از حقوق اجتماعی است. به همین دلیل کلاهبرداری مشدده برای فرد سوء سابقه محسوب می شود.

 

آیا جرم کلاهبرداری هم مشمول مرور زمان می شود؟

در بند دوم ماده ی 109 قانون مجازات اسلامی، بیان شده که کلاهبرداری مشمول مرور زمان تعقیب، صدور حکم و مجازات نمی شود. در این مورد می توانید مطلب مرور زمان را در سایت ما مطالعه کنید.

 

وکیل کلاهبرداری

وکیل کیفری در گروه وکلای آسا پاسخ گوی سوالات و مشکلات حقوقی شماست.22350512

5 1 ثبت رای
امتیاز مقاله
مشترک شدن
اطلاع رسانی کن
guest
0 نظر
بازخورد درون خطی
دیدن تمام نظرات
0
دوست دارید مشارکت کنید ؟ لطفا نظری بدهید!x
()
x